۷ عامل مؤثر بر تولید شیر در گاو شیری
بازدهی شیر فقط به نژاد گاو یا ظرفیت ژنتیکی آن بستگی ندارد. تعادل انرژی، پروتئین، علوفه، آب و مواد معدنی دریافتی روزانه حیوان به همراه مدیریت نگهداری و دوشش نیز مستقیماً بر تولید شیر تأثیر می‌گذارد.
در واحدهای دامداری که هدفشان تولید شیر بالا است، هدف صرفاً دادن خوراک بیشتر به گاو نیست؛ بلکه ارائه مواد مغذی مورد نیاز با غلظت مناسب و به صورت متعادل است.
در اینجا ۷ عامل اصلی مؤثر بر بازدهی شیر آورده شده است:
۱. تعادل انرژی و پروتئین جیره
گاو شیری برای تولید شیر به انرژی کافی و پروتئین قابل استفاده نیاز دارد. حتی اگر انرژی کافی باشد اما پروتئین ناکافی باشد، تولید شیر و به ویژه پروتئین شیر می‌تواند به طور منفی تحت تأثیر قرار گیرد.
به همین دلیل، هنگام آماده‌سازی جیره، نگاه کردن صرف به درصد پروتئین خام کافی نیست. میزان پروتئین، قابلیت تجزیه آن در شکمبه، مقدار پروتئین قابل متابولیسم و تعادل آن با انرژی نیز مهم است.
۲. استفاده از خوراک پروتئینی متمرکز
در گاوهای با تولید شیر بالا، نیاز روزانه به مواد مغذی بسیار زیاد است. به‌ویژه در دوره‌هایی که مصرف خوراک برای تأمین نیازهای حیوان با دشواری مواجه می‌شود، افزایش غلظت مواد مغذی جیره اهمیت می‌یابد.
در این نقطه، خوراک‌های پروتئینی متمرکز می‌توانند به تأمین سطح بالاتری از پروتئین و سایر مواد مغذی ضروری در جیره با مقدار کمتری خوراک کمک کنند.
اما نکته مهم در اینجا این است که افزایش صرف خوراک پرپروتئین به تنهایی کافی نیست. خوراک پروتئینی متمرکز باید به همراه منابع انرژی، علوفه و تعادل مواد معدنی ارزیابی شود.
۳. کیفیت علوفه
علوفه باکیفیت در جیره گاو شیری از اهمیت بالایی برخوردار است.
سیلاژ ذرت باکیفیت، یونجه و سایر علوفه‌های مناسب به حفظ سلامت شکمبه، ادامه فعالیت نشخوار و ارزیابی صحیح جیره کمک می‌کنند.
حتی گران‌ترین خوراک‌ها نیز اگر همراه با علوفه باکیفیت پایین استفاده شوند ممکن است عملکرد مورد انتظار را ارائه ندهند.
۴. مصرف ماده خشک
مهم‌تر از میزان خوراکی که گاو در روز می‌خورد، این است که با این خوراک چه مقدار ماده خشک دریافت می‌کند.
برای مثال، هنگامی که یک خوراک حاوی مقدار زیادی آب و یک خوراک با درصد ماده خشک بالا به همان میزان داده شود، مواد مغذی که به حیوان می‌رسانند یکسان نخواهد بود.
به همین دلیل، هنگام هدف‌گذاری برای تولید شیر بالا، مصرف ماده خشک و غلظت مواد مغذی جیره باید با هم ارزیابی شوند.
۵. آب تمیز و کافی
بخش مهمی از شیر را آب تشکیل می‌دهد. به همین دلیل، لازم است گاو شیری در طول روز به آب تمیز و به راحتی قابل دسترس دسترسی داشته باشد.
به‌ویژه در هوای گرم، ناکافی بودن مصرف آب می‌تواند بر مصرف خوراک و در نتیجه بازدهی شیر تأثیر منفی بگذارد.
اگرچه ساده به نظر می‌رسد، اما آب تمیز یکی از شرایط اساسی برای تولید شیر بالا است.
۶. تعادل مواد معدنی و ویتامین‌ها
مواد معدنی مانند کلسیم، فسفر، منیزیم، سدیم و ویتامین‌ها از نظر تولید شیر، سیستم ایمنی، تولید مثل و متابولیسم عمومی حائز اهمیت هستند.
به‌ویژه در حیوانات پربازده، نادیده گرفتن تعادل مواد معدنی می‌تواند منجر به افت عملکرد شود.
به همین دلیل، هنگام ارزیابی جیره، نه تنها انرژی و پروتئین، بلکه نیاز به مواد معدنی و ویتامین‌ها نیز باید در نظر گرفته شود.
۷. مدیریت دوشش، استرس و جایگاه
پتانسیل ژنتیکی و جیره گاو هرچقدر هم که عالی باشد، مدیریت ضعیف می‌تواند بازدهی شیر را محدود کند.
عواملی مانند گرمای بیش از حد، تهویه ناکافی، جایگاه شلوغ، عدم وجود خوراک در آخور برای مدت طولانی، دوشش نامنظم و استرس می‌توانند بر مصرف خوراک و تولید شیر حیوان تأثیر بگذارند.
به همین دلیل، برای تولید شیر بالا باید جیره خوب + نگهداری خوب + مدیریت گله خوب به طور همزمان اعمال شوند.
نتیجه: نه خوراک بیشتر، بلکه تغذیه صحیح‌تر
موفقیت در تولید شیر با قرار دادن خوراک تا حد امکان زیاد در جلوی گاو به دست نمی‌آید، بلکه با ایجاد یک جیره متعادل و متراکم متناسب با نیاز حیوان حاصل می‌شود.
به‌ویژه در گاوهای با تولید شیر بالا، تنظیم صحیح غلظت پروتئین و انرژی جیره از اهمیت بالایی برخوردار است. خوراک‌های پروتئینی متمرکز، هنگامی که به همراه علوفه مناسب و منابع انرژی استفاده شوند، می‌توانند به افزایش غلظت مواد مغذی جیره کمک کنند.
از آنجایی که نژاد دام، وزن زنده، بازدهی شیر، دوره لکتاسیون و علوفه‌های مصرفی هر واحد دامداری متفاوت است، برای کسب بهترین نتیجه لازم است جیره به صورت اختصاصی برای حیوان ارزیابی شود.
