استفاده از دستگاه خوراک‌مخلوط‌کن
اگر از دستگاه خوراک‌ریز به درستی استفاده نشود، حتی بهترین جیره نیز کارایی نخواهد داشت
در واحدهای پرورش گاو شیری یا پرواری، موفقیت در برنامه تغذیه تنها به استفاده از مواد اولیه صحیح در مقادیر دقیق محدود نمی‌شود. جیره آماده شده باید به صورت همگن و با ساختار فیزیکی مناسب به دست دام برسد.
جیره‌ای که روی کاغذ عالی به نظر می‌رسد، ممکن است به دلیل استفاده نادرست از دستگاه خوراک‌ریز، بارگیری به ترتیب اشتباه، کند شدن تیغه‌ها یا مخلوط کردن بیش از حد یا کمتر از حد نیاز، در عمل نتیجه مورد انتظار را ندهد.
هدف ساده است: دام باید از هر بخش آخور که تغذیه می‌کند، تا حد امکان جیره یکسانی را مصرف نماید.
چرا ترکیب همگن در دستگاه خوراک‌ریز اهمیت دارد؟
هدف اصلی سیستم TMR یا همان جیره کاملاً مخلوط، ترکیب کردن علوفه، غلات، منابع پروتئینی، مکمل‌های معدنی-ویتامینی و سایر خوراک‌ها به صورت هرچه همگن‌تر است.
در یک TMR که به خوبی تهیه شده باشد، انتخاب خوراک توسط دام دشوار می‌شود. بدین ترتیب تلاش می‌شود تا از مصرف غلات بیشتر توسط یک دام و مصرف علوفه بیشتر توسط دام دیگر جلوگیری شود.
اگر ترکیب به اندازه کافی همگن نباشد، ممکن است در برخی نقاط آخور غلظت کنسانتره و در برخی نقاط دیگر نسبت علوفه افزایش یابد. این وضعیت به ویژه در گاوهای شیری می‌تواند رفتار انتخاب خوراک را افزایش داده و باعث شود دام‌ها پروفایل مواد مغذی متفاوتی نسبت به جیره فرموله شده مصرف کنند.
خوراک‌ها باید به چه ترتیبی در دستگاه خوراک‌ریز ریخته شوند؟
ارائه یک ترتیب بارگیری واحد برای همه واحدها درست نیست. عمودی یا افقی بودن دستگاه، ساختار مارپیچ (اوگر)، ظرفیت، طول علوفه مورد استفاده و میزان رطوبت می‌تواند ترتیب بارگیری را تغییر دهد. در وهله اول باید توصیه‌های سازنده دستگاه در نظر گرفته شود.
منطق کلی کار به شرح زیر است:
- علوفه‌های بلند و خشک: اگر نیاز به خرد کردن کاه بلند، یونجه خشک یا مواد مشابه باشد، معمولاً در ابتدای کار وارد دستگاه می‌شوند. با این حال، هنگام خرد کردن علوفه نباید آن را به پودر تبدیل کرد؛ خرد کردن بیش از حد می‌تواند ساختار الیاف موثر فیزیکی جیره را از بین ببرد.
- خوراک‌های خشک و با ذرات ریزتر: پس از رسیدن علوفه به ساختار فیزیکی مناسب، غلات، منابع پروتئینی و سایر خوراک‌های خشک می‌توانند وارد سیستم شوند.
- مواد معدنی، ویتامین‌ها و افزودنی‌های با نرخ مصرف پایین: توزیع یکنواخت محصولاتی مانند پرمیکس، مواد معدنی و موارد مشابه که در مقادیر کم استفاده می‌شوند در داخل مخلوط مهم است. در صورت لزوم، پیش‌مخلوط کردن با یک خوراک حامل مناسب نتایج دقیق‌تری به همراه دارد.
- سیلاژ و خوراک‌های با رطوبت بالا: سیلاژ ذرت و مواد مرطوب مشابه وارد سیستم شده و با سایر خوراک‌ها مخلوط می‌شوند.
- ملاس و سایر محصولات مایع: محصولات مایع باید تا حد امکان به صورت متعادل در داخل مخلوط توزیع شوند؛ ریختن بیش از حد مایع در یک نقطه می‌تواند باعث ایجاد کلوخه شود.
چرا تیزی تیغه‌ها مهم است؟
تیغه‌های کند، شکسته یا فرسوده به جای برش صحیح علوفه، ممکن است آن را له کنند، بکشند یا نتوانند به اندازه کافی خرد کنند. در نتیجه، قطعات علوفه بلند و نامنظم در جیره باقی می‌ماند، انتخاب خوراک برای دام آسان‌تر می‌شود، همگنی مخلوط از بین می‌رود، زمان کارکرد دستگاه طولانی‌تر شده و مصرف سوخت یا برق افزایش می‌یابد. ایجاد یک برنامه منظم برای بررسی تیغه‌ها در واحد بسیار مفید است.
مخلوط کردن بیش از حد نیز درست نیست
این تفکر که «هرچه بیشتر مخلوط کنیم، همگن‌تر می‌شود» همیشه درست نیست. مخلوط کردن ناکافی ممکن است باعث توزیع نامساوی مواد اولیه شود؛ اما مخلوط کردن و برش بیش از حد نیز می‌تواند منجر به خرد شدن بیش از حد علوفه شود. بنابراین هدف، زمان مخلوط کردن بهینه است، نه حداکثر زمان مخلوط کردن.
پر کردن بیش از حد دستگاه می‌تواند همگنی را از بین ببرد
برای حرکت خوراک‌ها در داخل دستگاه باید فضای کافی وجود داشته باشد. هنگامی که بیش از ظرفیت بارگیری انجام شود، مواد نمی‌توانند به اندازه کافی حرکت کنند و دستیابی به مخلوط همگن دشوار می‌شود. به همین دلیل باید ظرفیت کاری حداقل و حداکثر تعیین شده توسط سازنده دستگاه در نظر گرفته شود.
چگونه بفهمیم که مخلوط همگن است؟
پس از توزیع خوراک، می‌توان جیره موجود در بخش‌های ابتدایی، میانی و انتهایی آخور را با هم مقایسه کرد. برای ارزیابی فنی‌تر می‌توان از تجهیزاتی مانند جداکننده ذرات Penn State استفاده کرد. همچنین باید بررسی کرد که آیا دام‌ها با زیر و رو کردن آخور، قطعات خاصی را انتخاب می‌کنند یا خیر.
تولید جیره یکسان در هر روز مهم است
موفقیت اصلی در این است که جیره تهیه شده امروز تا حد امکان شبیه به جیره تهیه شده فردا باشد. برای این کار، ترتیب بارگیری، مقدار مواد اولیه، وضعیت تیغه‌ها، زمان مخلوط کردن، میزان پر بودن دستگاه و نحوه توزیع باید تا حد امکان استاندارد شود.
در نتیجه
در واحدهای شیری و پرواری، دستگاه خوراک‌ریز تنها تجهیزاتی برای مخلوط کردن خوراک‌ها نیست؛ بلکه آخرین حلقه‌ای است که فرمول تهیه شده توسط متخصص جیره را به درستی به دست دام می‌رساند. یک جیره که به درستی فرموله شده باشد، ممکن است به دلیل ترتیب بارگیری اشتباه، تیغه‌های کند، پر کردن بیش از حد یا زمان مخلوط کردن نادرست، عملکرد مورد نظر را نشان ندهد.
به همین دلیل، سوالی که باید در واحد پرسیده شود نباید فقط «چه چیزی در جیره می‌ریزیم؟» باشد، بلکه باید پرسید: «آیا دام واقعاً می‌تواند همان جیره‌ای که آماده کرده‌ایم را در هر لقمه مصرف کند؟» زیرا در یک برنامه تغذیه خوب، هدف تنها وزن کردن خوراک‌ها با نسبت‌های صحیح نیست؛ بلکه حفظ آن نسبت‌ها از ابتدای آخور تا انتهای آن است.
