Süt Sığırlarında Beslemeye Bağlı Döl Tutma Sorunları

Süt sığırları ile yürütülen ıslah çalışmaları süt verim kapasitesi yüksek kültür ırkı hayvanların geliştirilmesine ve daha yaygın olarak yetiştirilmelerine imkân sağlamıştır. Süt verimi artışında sağlanan bu başarı öte yandan süt ineklerinin üreme performansında belirgin bir azalmanın yaşanmasına neden olmuştur. Günümüz süt sığırcılığının önemli sorunlarından ve önceliklerinden birisi üreme etkinliğinde yaşanan bu sorunların giderilmesi, daha verimli ve üretken süt inekleri ile daha sürdürülebilir bir hayvansal üretimin sağlanmasıdır.

Süt ineklerinin üremesine etki eden faktörlerin başında hiç şüphesiz hayvan besleme gelmektedir. Süt sığırlarının yetersiz veya dengesiz beslenmesi üreme faaliyetlerinde aksamalara neden olabilmekte, bu da döl verim kayıplarına yol açarak işletme karlılığını olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Enerji dengesi, protein tüketimi ve kalitesi, vitamin ve iz minerallerin yeterliliği gibi faktörler süt ineklerinde üreme performansını belirleyen başlıca etmenlerdir. 

Enerji

Süt sığırlarının enerji gereksinimi gebeliğin son döneminden başlayarak doğumdan sonraki erken laktasyon sürecindeki süt üretimine paralel olarak ciddi düzeyde artış göstermektedir. Süt inekleri sahip oldukları enerjinin önemli bir kısmını artan süt verimini destekleme yönünde kullandıkları için üreme faaliyetlerine yeteri kadar enerji ayırmakta zorlanmaktadır. Bu bağlamda, enerji yetersizliğinin şiddetine bağlı olarak kızgınlık ve ovulasyonda sorunlar şekillenebilmektedir. 

Öte yandan geç laktasyon ve devamındaki kuru dönemde aşırı enerji tüketimi süt sığırlarında aşırı yağlanma sorununa yol açabilmektedir. Vücut kondisyon puanı 3,5 üzeri olan süt ineklerinde doğum güçlüğü, sonun geç atılması, rahim yangısı ve yumurtalık kistleri ortaya çıkabilmektedir. Erken laktasyonda vücut yağlarının aşırı ve hızlı yakılması ketozis adı verilen bir metabolik soruna da yol açabilmektedir. Tüm bu sorunlar süt sığırlarında üreme faaliyetlerinde ciddi aksamaların ortaya çıkmasına ve üreme etkinliğinin azalmasına yol açabilmektedir.   

Protein

Uzun süreli ve yetersiz protein tüketimi düvelerin geç cinsel olgunluğa ulaşmasına ve süt sığırlarının üreme performansında azalmalara yol açmaktadır. Öte yandan süt sığırları ile yürütülen araştırmalarda, aşırı düzeyde rumende sindirilebilir protein veya üre tüketiminin; (1) süt sığırlarında yüksek düzeyde amonyak ve buna bağlı üre sentezine yol açarak sperm, yumurta ve embriyo üzerinde olumsuz etkilere neden olabileceği, (2) hormonal dengeyi değiştirebileceği veya (3) aşırı üre sentezi nedeniyle negatif enerji dengesini körükleyerek yumurtalık fonksiyonlarında olumsuz değişimlere yol açabileceği belirtilmektedir. 

Üreme performansının korunması amacıyla süt sığırları rasyonlarının kuru dönem ve erken laktasyonda yeterli ve kaliteli (bypass) protein ve enerji kaynakları içermelerine özen gösterilmelidir. 

Vitaminler

Yağda eriyen vitaminlerden biri olan A vitamini yetersizliğinde doğumdan sonra rahimin geç toparlanması, buzağılama sonrası ilk kızgınlığın gecikmesi, geç ovulasyon (yumurta oluşumu), yumurtalık kistlerinde artış, rahim yangısı, sonun geç atılması, erken embriyo ölümleri ve ölü veya zayıf buzağı doğumu gibi sorunlar görülmektedir. Bu nedenle süt sığırlarının fizyolojik dönemler bazında tavsiye edilen miktarda A vitamini ile takviye edilmeleri üreme etkinliği başarısını artırmaktadır.

D vitamini eksikliği sonucu süt sığırlarında, kızgınlık göstermeme, enfeksiyonlara karşı dirençte azalma ile ölü veya zayıf buzağı doğumu ile sonuçlanan sorunlar görülebilmektedir. Yine D vitamini eksikliği ile de ilintili olan ve kuru dönem beslenmesinde yapılan hatalar nedeni ile şekillenen süt humması (hipokalsemi) sorunu, süt sığırlarında üreme faaliyetlerinde sorunlar ile süt veriminde azalmaya neden olmaktadır. Ancak yeterince güneş ışığı almayan veya kapalı sistemde süt sığırcılığı yapılan işletmelerde D vitamininin düzenli olarak verilmesi, verim ve üreme performansının korunması bakımından önemlidir. 

E vitamini, serbest radikallerin zararsız molekülere dönüştürülmesini sağlayarak hücre zarındaki fosfolipitleri koruyan, bu sayede üreme ve bağışıklık sistemindeki dokuların düzenli olarak çalışmasına katkı sağlayan bir antioksidan maddedir. E vitamini hücrelerdeki metabolik etkilerini selenyum ile birlikte göstermektedir. Süt sığırlarında E vitamini eksikliğinde sonun geç atılması, rahim yangısı, yumurtalık kistleri ve mastitis gibi sorunlar görülmektedir. E vitamini ile yapılan çalışmalar, süt sığırlarına doğum öncesi ve sonrası dönemde günlük 1.000 IU E vitamini verilmesinin yukarıda belirtilen doğum sonrası sorunları önemli düzeyde azalttığı ve üreme performansını artırdığını rapor etmektedir.      

Mineraller     

Kalsiyum, fosfor ve potasyum gibi makro minerallerin süt sığırlarınca yetersiz veya aşırı düzeyde tüketilmesinin üreme problemlerine neden olabileceği bildirilmektedir. Bu mineraller konsantre ve kaba yemler içerisinde tüketildiği için çoğunlukla eksikliklerine rastlanmamakta veya eksiklikleri kolayca giderilebilmektedir. 

Selenyum, bakır, çinko, mangan, kobalt ve iyot gibi elementler süt sığırlarınca makro elementlere oranla daha az düzeyde gereksinim duyulan ancak bazı önemli fizyolojik dönemlerde veya yemleme koşulunda yeterince temin edilemediği için mutlaka dışarıdan verilmesi gereken hayati maddelerdir. 

 Selenyum (Se)

Selenyum antioksidan mekanizmasında görev alan bazı enzimlerin yapısına girerek hücrelerin oksidatif strese karşı korunmasında rol oynamaktadır. Selenyum eksikliğinde sonun geç atılması, rahimin geç toparlanması, zayıf veya gizli kızgınlık, yumurtalık kistleri, rahim yangısı, yavru atma, ölü doğum ve mastitis görülebilmektedir. Kesif ve kaba yemler selenyum bakımından yetersiz olduğu için süt sığırlarının selenyum bakımından dışarıdan desteklenmesi gerekmektedir. 

Çinko (Zn)

Çinko, birçok enzimin yapısal unsurlarından biri olması yanında üreme hormonlarının sentezinde rol oynayan bir mineraldir. Bu element, süt sığırlarında normal cinsel olgunlaşma, normal üreme kapasitesi ve kızgınlığın oluşması için gereklidir. Bunun yanında rahimin doğum sonrasında toparlanması, üreme olaylarının hızla normale dönmesi ve kızgınlığın başlatılması olaylarında kritik bir role sahiptir. Ayrıca çinko, laminitis (topallık) görülme sıklığını azaltarak üreme performansını iyileştirmektedir. 

Bakır (Cu)

Bakır, birçok enzimin yapısına girerek aktivasyonunda rol oynayan bir iz mineraldir. Bakır eksikliği yaşayan süt ineklerinde normal kızgınlık görülmesine rağmen gebe kalma oranında azalmalar görülmektedir. Bakır eksikliğinde erken embriyo ölümleri, sonun geç atılma sıklığında artış, zayıf veya gizli kızgınlık, gebelik başına tohumlama sayısında artış ve servis periyodunda uzama gibi sorunlar şekillenebilmektedir. 

Mangan (Mn)

Mangan yağ, karbonhidrat ve protein metabolizmasındaki birçok enziminin aktivasyonu yanında üreme faaliyetlerinde de hayati rol oynamaktadır. Bu mineral steroid, östrojen, progesteron ve testesteron üretiminde kullanılan kolesterol sentezi için gereklidir. Eksikliğinde süt sığırlarında düzensiz kızgınlık döngüleri görülmektedir. Ayrıca mangan yetersizliği ile kızgınlığın görülmemesi ve düşük gebelik oranı arasında bir ilişkinin olduğu belirtilmektedir.

Kobalt (Co)

Kobalt, B12 vitamini sentezi için gerekli bir iz mineraledir, hem anne inek hem de yavru buzağının yaşamsal faaliyetleri için gereklidir. Doğum döneminde yaşanan kobalt yetersizliği kolostrum ve süt veriminde azalmaya neden olmaktadır. Ayrıca kobalt eksikliğinde üreme etkinliğinde azalma, anne karnında yavrunun yetersiz gelişimi ve erken buzağı ölümleri yaşanabilmektedir. 

İyot (I)

İyot, metabolizma hızının belirlenmesinde rol oynayan tiroid hormonu tiroksinin sentezi için gerekli olan bir mineral maddedir. Yetersiz tiroid fonksiyonu yumurtalık aktivitesinde ve gebelik oranında azalmaya yol açabilmektedir. Sub-klinik iyot eksikliğinde kızgınlığın görülmemesi, yavru atma, ölü doğum, sonun geç atılması sıklığında artış ve daha uzun gebelik süresi gibi sorunlar görülebilmektedir.   

how can we help you?

Contact us at the Consulting WP office nearest to you or submit a business inquiry online.

Consulting theme is an invaluable partner. Our teams have collaborated to support the growing field of practitioners using collective impact.

placeholder
Donald Simpson
Chairman, Bluewater Corp